از ظلم به عدالت

از ظﻠﻢ و ﺳﺘﻢ ﺑﮫ داد و ﺧﺮد ﻧﺎدر ﺳﻌﯿﺪی

در ﭼﻨﺪ ﻗﺮن ﮔﺬﺷﺘﮫ ﻣﺮدم ﺟﮭﺎن ﺑﮫ ﻣﺴﺌﻠﮥ ظﻠﻢ و ﻋﺪاﻟﺖ ﺗﻮﺟّﮫ وﯾﮋه ای ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ. ﺑﺮﺧﻼف ﮔﺬﺷﺘﮫ ﮐﮫ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﺮدم وﺿﻌﯿّﺖ ﺧﻮد را ﭘﺪﯾﺪاری طﺒﯿﻌﯽ وﻧﺎﮔﺰﯾﺮ و ﺧﻮاﺳﺘﮥ ﺧﺪا ﻣﯽ ﭘﻨﺪاﺷﺘﻨﺪ در دوران ﻧﻮﯾﻦ، ﻧﻈﺎم ﻣﻮﺟﻮد ﺑﮫ ﻋﻨﻮان ﭘﺪﯾﺪاری دﻟﺒﺨﻮاھﯽ، ﻣﺼﻨ ﻮﻋﯽ، ظﺎﻟﻤﺎﻧﮫ و ﺗﻐﯿﯿﺮﭘﺬﯾﺮ ﺗﺼﻮّر ﻣﯽ ﮔﺮدد و آدﻣﯿﺎن در ﺧﺎور و ﺑﺎﺧﺘﺮ در ﺟﺴﺘﺠﻮی داد و آزادی ﺗﻼش ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ. اﻣّﺎ اﯾﻨﮑﮫ رﯾﺸﮥ ﺟﻮر و ﺳﺘﻢ ﭼﯿﺴﺖ و راه رھﺎﯾﯽ و ﺗﻮان ﻣﻨﺪی و دادﮔﺮی ﭼ ﭘﯿﺮوزی ﻧﮭﺎﯾﯽ روﺷﻨﺎﯾﯽ و ﺧﺮد ﺑﺮ ﺗﯿﺮﮔﯽ و دروغ ﻧﻘﺸﯽ ﭼﺸﻢ ﮔﯿﺮ و ﻣﺤﻮری دا ﺷﺖ اﺳﺖ. ﺑﮫ ھﻤﯿﻦ ﮔﻮﻧﮫ اﺳﺖ ﮐﮫ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮی دﯾﮕﺮ از اﯾﺮان ﯾﻌﻨﯽ ﺑﮭﺎءﷲ ظ ﮭﻮر ﺧﻮد را ﺑﺮ آورده ﺷﺪن آن ﺑﺸﺎر ﮭﺎﺗ و رؤﯾﺎھﺎی ﮔﺬﺷﺘﮫ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ. آﺷﮑﺎر اﺳﺖ ﮐﮫ آﯾﯿﻦ ﺑﮭﺎﺋﯽ ھﻮﯾّﺖ ﺧﻮﯾﺶ را اﺳﺎﺳﺎً در ﭘﯿﻮﻧﺪ ﺑﺎ ﺗﻌﺒﯿﺮی ﻧﻮﯾﻦ از رﯾﺸﮥ ﺟﻮر و ﺳﺘﻢ و اﻋﻼن راھﯽ ﺗﺎزه ﺑﺮای ﺑﻨﯿﺎن داد و ﻣﮭﺮ و ﺧﺮد ﻗﻠﻢ ﻣﯽ زﻧﺪ. در اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﮫ ﻧﺨﺴﺖ ﺑﮫ ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻧﻮﯾﻦ ﺑﮭﺎءﷲ از ظﻠﻢ و ﺳﺘﻢ ﻣﯽ ﭘﺮدازم. آﻧﮕﺎه ﺑﺮای اراﺋﮥ ﻧﻤﻮﻧﮫ ای از واﮐﻨﺶ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ اﯾﺮاﻧﯽ ﺑﮫ ﺟﻮر و ﺳﺘﻢ ﺑﮫ ﺳﮫ رﺧﺪاد ﺗﺎرﯾﺦ ﺳﺎز در آﯾﯿﻦ ﺑﮭﺎﺋﯽ ﯾﻌﻨﯽ ﺳﮫ اظﮭﺎر اﻣﺮ ﺑﮭﺎءﷲ ﺧﻮاھﻢ ﭘﺮداﺧﺖ. در ﭘﺎﯾﺎن راه و روش دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﮫ ﺗﻮان ﻣﻨﺪی و داد و آزادی را ﺑﺮ طﺒﻖ اﻧﺪﯾﺸﮥ ﺑﮭﺎﺋﯽ ﺑ ﺧﻮاھﻢ ﻧﻤﻮد.

ﮫ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﮫ ﺷﺪّت ﻣﻮرد ﻣﻨﺎﻗﺸﮫ و ﺳﺘﯿﺰ اﺳﺖ. ھﻤﮥ ادﯾﺎن ﺑﮫ ﮔﻮﻧﮫ ای از رؤﯾﺎی زﻣﺎن آﺧﺮ ﮐﮫ ﺑﺎ آﻣ ﺪن ﻣﻮﻋﻮدی ﻓﺮﺧﻨﺪه ﺻﻠﺢ و ﻋﺪاﻟﺖ در ﺟﮭﺎن ﮔﺴﺘﺮش ﻣﯽ - ﯾﺎﺑﺪ ھﻤﺎن ﮔﻮﻧﮫ ﮐﮫ ﭘﯿﺶ از آن از ﺟﻮر و ﺳﺘﻢ آﮐﻨﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ - ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﮫ اﻧﺪ. ﻓﺮھﻨﮓ اﯾﺮان از طﺮﯾﻖ آﯾﯿﻦ زرﺗﺸﺖ در اﯾﺠﺎد ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺼﻮﯾﺮی از ﺗﺎرﯾﺦ و اﻣﯿﺪ ﺑﮫ

ﺳﺎﺧﺘﻦ

ﺮرﺳﯽ

1 . ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ از ظﻠﻢ و آزادی

ﻣﯽ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﮫ ھﻢ اﮐﻨﻮن ﻣﺎ در ﺟﮭﺎﻧﯽ ﻣﺎدّه ﮔﺮا زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ ﮐﮫ ﺑﮫ ﺧﺎطﺮ ھﻤﯿﻦ ﮔﺮاﯾﺶ ﻓﮑﺮی ﺗﻨﮭﺎ راه ﺣﻞّ ھﺮ ﻧﻮع ﻣﺴﺌﻠﮫ ای ﺑﯿﺸﺘﺮ را در ﺗﺪاﺑﯿﺮ ﺳﯿﺎﺳﯽ و ﻧﻈﺎﻣﯽ ﺟﺴ ﺘﺠﻮ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و از رﯾﺸﮫ ھﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻓﺮھﻨﮕﯽ دﺷﻮاری ھﺎی ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﭘﺮھﯿﺰ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ.

از اﯾﻨﺮوﺳﺖ ﮐﮫ راه ﺣﻞ ھﺎ در ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﻮارد ﮐﺎری ﺑﮫ ﺑﻠﻨﺪﻣﺪّت ﻧﺪارد و ﺑﮫ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ آﯾﺪ ﮐﮫ ھﻤﮫ ﭼﯿﺰ در ﺣﺎل اﻧﺤﻄﺎط و وﺧﺎﻣﺖ ﻓﺰاﯾﻨﺪه ای ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. ﻧﻮع ﺑﺸﺮ در ﻗﺮن ھﯿﺠﺪھﻢ و ﻧﻮزدھﻢ در ﺟﮭﺖ ﺧﻮش ﺑﯿﻨﯽ و اﻣﯿﺪ ﭘﯿﺶ ﻣﯽ رﻓﺖ و ﮔﻤﺎن ﻣﯽ ﮐﺮد ﮐﮫ ﺑﮫ زودی

دﯾﻨﯽ ﺟﺎی ﮔﺰﯾﻦ ﻣﺬھﺐ ﻣﯽ ﺷﻮد، ﺧﺮد ﺣﺎﮐﻢ ﻣﯽ ﮔﺮدد و ﺻﻠﺢ و آزادی و رﻓﺎه در ﺟﮭﺎن ﺣﮑﻢ راﻧﯽ ﺧﻮاھﺪ ﻧﻤﻮد . اﻣّﺎ رﺧﺪادھﺎی ﻓﺠﯿﻊ ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ ﺧﻮش ﺑﯿﻨﯽ ﺧﺮدﮔﺮاﯾﯽ ﻗﺮن ھﺠﺪه و ﻧﻮزده را در ھﻢ ﺷﮑﺴﺖ و ﻧﻮﻋﯽ ﺟﮭﺎن ﺑﯿﻨﯽ ﻧﺎھﻤﺎھﻨﮓ ﭘﺴﺎ ﻣﺪرن را ﺑﮫ ارﻣﻐﺎن آورد ﻓﺮھﻨﮕﯽ ﮐﮫ در آن واﺣﺪ ﺑﺎ ﻧﺴﺒﯿّﺖ ﺧﻮﯾ ﮔﺮاﯾﯽ ﺶ اﻣﮑﺎن ﺑﺎور ﺑﮫ ارزش ھﺎی ﮐﻠّﯽ اﺧﻼﻗﯽ را ﻧﺎﺑﻮد ﮐﺮد و در ﻋﯿﻦ ﺣﺎل ﺑﮫ ﮔﻮﻧﮫ ای ﻧﺎھﻤﺎھﻨﮓ ﻋﻠﯿﮫ ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻈﺎھﺮ ظﻠﻢ و ﺑﯿﺪادﮔﺮی ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﮋادﭘﺮﺳﺘﯽ و اﺳﺘﻌﻤﺎر و زن ﺳﺘﯿﺰی و ﺑﺮدﮔﯽ ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺖ و ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻧﻮﻋﯽ ﺧﻮش ﺑﯿﻨﯽ ﺗﻣﺎ ﯽ را ﺑﮫ ھﻤﺮاه آورد. اﻣّﺎ وﻗﺎﯾﻊ ﺑﯿﺴﺖ ﺳﺎل ﮔﺬﺷﺘﮫ اﯾﻦ ﺧﻮش ﺑﯿﻨﯽ ﺑﯽ رﻧﮓ را ﻧﯿﺰ در ھﻢ

ﺑﯽ

ﺷﮑﺴﺖ و اﮐﻨﻮن در ﻣﯿﺎن ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﺮدم ﺑﮫ ﺟﺎی ﻓﺮھﻨﮓ ﭘﺴﺎ ﻣﺪرن ﺗﻨﮭﺎ ﻓﺮھﻨﮓ ﯾﺄس و ﺣﯿﺮت و ﻧﺎاﻣﯿﺪی راﯾﺞ ﺷﺪه اﺳﺖ. آﯾﯿ ﻦ ﺑﮭﺎﺋﯽ ﺧﻮد را ﺑﮫ ﻋﻨﻮان راه ﺣﻞّ و ﭘﺎﺳﺨﯽ ﮫﺑ ﻧﻈﺎم ﺟﻮر و ﺳﺘﻢ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ و رو ﯾﮑﺮدی ﺑﻠﻨﺪ ﻣﺪّت و ھﻢ ﺟﺎﻧﺒﮫ و ﺑﻨﯿﺎدی ﺑﺮای رﯾﺸﮫ ﮐﻦ ﺳﺎﺧﺘﻦ ﺑﯿﺪادﮔﺮی و اﺳﺘﻮار داﺷﺘﻦ آزادی و ﻋﺪاﻟﺖ و ﺗﻮان ﻣﻨﺪی و داﻧﺎﯾﯽ را ﭘﯿﺸﻨﮭﺎد ﻣﯽ ﮐﻨﺪ. اﻟﻒ. از ﻣﻔﮭﻮم ﻣﺎرﮐﺴﯿﺴﺘﯽ

ﺳﺮﻣﺎﯾﮫ داری ﺑﮫ ﻗﺎﻧﻮن طﺒﯿﻌﺖ ﺑﺤﺚ ﺧﻮد را در ﺑﺎرۀ ﻋﻠﻞ رﯾﺸﮫ ای ظﻠﻢ ﺑﺎ ﺑﺮرﺳﯽ ﻧﻈﺮﯾّﮥ ﻣﺎرﮐﺴﯿﺰم در ﺧﺼﻮص ﺟﻮر و ﺑﯿﺪاد آﻏﺎز ﻣﯽ ﮐﻨﻢ. ﺑﮫ ﺑﺎور ﻣﺎرﮐﺴﯿﺰم ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺟﺎﻣﻌﮫ واﻗﻌﯿّﺘﯽ ﻋﯿﻨﯽ اﺳﺖ ﮐﮫ در آن ﻋﻠّﺖ و ﻣﺒﻨﺎی ھﺮ ﭘﺪﯾﺪار اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻋﻮاﻣﻞ و رواﺑﻂ اﻗﺘﺼﺎدی ﻗﻠﻢ داد ﻣﯽ ﮔﺮدد. در اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه ﻓﺮد آدﻣﯽ و ﻓﺮھﻨﮓ و ارزش ھﺎ و ھﺸﯿﺎری آدﻣﯿﺎن ﺳﺒﺐ ﻋﻤﺪه ای ﺑﺮای ھﯿﭻ ﯾﮏ از ﭘﺪﯾﺪارھﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺗﻠﻘّ ﯽ ﻧﻤﯽ ﺷﻮﻧﺪ. در ﺟﮭﺎن ﮐﻨﻮﻧﯽ، ﺳﺎﺧﺘﺎر اﻗﺘﺼﺎدی ﻋﺒﺎرت از ﻧﻈﺎم ﺳﺮﻣﺎﯾﮫ داری اﺳﺖ و ﺑﮫ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ رﯾﺸﮫ و ﺳﺒﺐ ﺑﻨﯿﺎدﯾﻦ ھﺮ ﻧﻮع ظﻠﻢ و ﺳﺘﻢ ﺷﯿﻮۀ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺳﺮﻣﺎﯾﮫ داری ﭘﻨﺪاﺷﺘﮫ ﻣﯽ ﮔﺮدد و راه رھﺎﯾﯽ از اﯾﻦ ظﻠﻢ و ﺟﻮر ﻧﯿﺰ ﺑﺮﻗﺮاری ﻧﻈﺎم اﺷﺘﺮاﮐﯽ ﻣﯽ ﻋﻨﻮان ﺷﻮد.

ﺑﮫ رﻏﻢ ﺣﺴﻦ ﻧﯿّﺖ ﻧﻈﺮﯾّﮥ ﻣ ﺎرﮐﺴﯿﺰم، ﺗﺠﺰﯾﮫ و ﺗﺤﻠﯿﻞ اﯾﻦ ﻓﻠﺴﻔﮫ از ظﻠﻢ و ﺟﻮر ﻧﺎ رﺳﺎ ﺳﺖ و ﺑﮫ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ در طﻮل ﻣﺒﺎرزۀ ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﺖ ھﺎ ﻋﻠﯿﮫ ﺟﻮر و ﺳﺘﻢ اﻧﻮاع ﻧﻮﯾﻨﯽ از ﺑﯿﺪادﮔﺮی و اﺟﺤﺎف ﺑﮫ وﺟﻮد آﻣﺪه اﺳﺖ . ﻧﻤﻮﻧﮥ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺳﺒﮏ ﻧﮕﺎرش ﺧﻮد ﻣﺎرﮐﺲ اﺳﺖ ﮐﮫ در ﻧﻮﺷﺘﮫ ھﺎی ﺧﻮﯾﺶ ﺑﮫ ﺗﺤﻘﯿﺮ و ﺗﻮھﯿﻦ و ﺧﻮارﺳﺎزی ھﺮ آن ﮐﺲ ﮐﮫ ﺑﺎ ﻧﻈﺮﯾّﮥ او ھﻤﺎھﻨﮓ ﻧﺒﺎﺷﺪ ﻣﯽ ﭘﺮدازد. اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾّﮫ، از آن ﮔﺬﺷﺘﮫ، ﻋﺎﻣﻞ ﻣﺆّﺛﺮی در اﯾﺠﺎد و ﺗﺸﻮﯾﻖ ﻧﻔﺮت و ﺧﺸﻮﻧﺖ ﺟﺪّی ﻧﺴﺒﺖ ﺑﮫ "دﺷﻤﻨﺎن ﺧﻠﻖ" ﺑﻮده اﺳﺖ و در ﻋﻤﻞ و ﺑﮫ ﮔﻮﻧﮫ ای ﻏﺎﻟﺒﺎً ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﮫ در ﺳﺘﺎﯾﺶ و ﻧﯿﺎﯾﺶ آرﻣﺎن ﮐﻤﻮﻧﯿﺰم، ﺑﮫ ﺳﺮﮐﻮب اﺳﺘﻘﻼل و آزادی ﻓﺮدی و اﺻﻮل ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﻨﺠﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ و اﻧﻮاع ﺑﯿﺪاد دﺳﺘﮫ را ﺟﻤﻌﯽ ﻧﮭﺎدﯾﻨﮫ ﮐﺮده اﺳﺖ .

ﻧﻈﺮﯾّﮥ ﻣﺎرﮐﺴﯿﺰم ﻧﺘﻮاﻧﺴﺖ ﻣﻔﮭﻮﻣﯽ ﺟﺎﻣﻊ از ظﻠﻢ و ﺳﺮﮐﻮب ﺑﺪﺳﺖ دھﺪ ﭼﺮا ﮐﮫ در واﻗﻌﯿّﺖ ﻋﻠﻞ رﯾﺸﮫ ای ﺟﻮر و ﺳﺘﻢ را ﻣﻮرد ﻏﻔﻠﺖ ﻗﺮار داد. ﺑﺮای درک اﻧﺪﯾﺸﮥ ﺑﮭﺎﺋﯽ در ﺑﺎرۀ ظﻠﻢ و ﻋﺪوان ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﮫ ﮔﻔﺘﺎر ﻋﺒﺪاﻟﺒﮭﺎء د ر ﮐﺘﺎب ﺧﻮد ﺑﮫ ﻧﺎم ﻣﻔﺎوﺿﺎت در ﺑﺤﺚ اﻋﺘﺼﺎب رﺟﻮع ﮐﺮد. در اﯾﻦ ﺑﺤﺚ ﻋﺒﺪاﻟﺒﮭﺎء ﻧﺨﺴﺖ ﺑﮫ ﻋﻠﻞ ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﮫ و ﮐﻮﺗﺎه ﻣﺪّت ﺑﯿﺪادﮔﺮی اﻗﺘﺼﺎدی و اﻋﺘﺼﺎب ﺗﻮﺟّﮫ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و آﻧﮕﺎه ﺑﺤﺚ ﺧﻮد را ﺑﮫ ﺑﺮرﺳﯽ ﻋﻠﻞ راﺳﺘﯿﻦ و ﺳﺎﺧﺘﺎری اﯾﻦ ﮔﻮﻧﮫ دﺷﻮاری ھﺎ اﺧﺘﺼﺎص ﻣﯽ دھﺪ. ﻧﺨﺴﺖ او از ﺣﺮص

Made with