Jan Bijlsma en Hay Janssen - Sociaal werk in Nederland

1.1

De verzorgingsstaat gedefinieerd

vorm van herverdeling van inkomen, danworden een progressief belastingstelsel, en wellicht ookde aftrek vandehypotheekrente, ookonderdeel vande verzorgingsstaat. En als de hypotheekrente erbij hoort, wellicht ook het functioneren van de huizen- markt. De huizenmarkt is weer niet te begrijpen zonder rekening te houdenmet de inbedding daarvan in het beleid op het gebied van de ruimtelijke ordening en ga zo maar door. Hoewel deWRR spreekt van een overgedetermineerd begrip, doen we hier eenpoging de verzorgingsstaat te definiëren. In 1962 introduceerde de socioloog PietThoenes het begrip ‘verzorgingsstaat’ in Nederland. Het was een vertaling van het Engelse welfare state waarmee een samen- leving werd getypeerd waarin de overheid, met name door sociale wetgeving, een belangrijke rol speelde bij hetwaarborgen vanhet algemeenwelzijn.De definitie van de verzorgingsstaat dieThoenes toen introduceerde, is onder sociologen nog steeds populair. ‘Een maatschappijvorm, die gekenmerkt wordt door een op democratische leest geschoeid systeem van overheidszorg, dat zich–bij handhaving vanhet kapitalistisch productiesysteem – garant stelt voor het collectieve sociale welzijn van haar onder- danen.’ 2 Opvallend in Thoenes’ definitie van de verzorgingsstaat is het benadrukken van democratie en kapitalisme. Daarmee onderscheidde hij de West-Europese verzor- gingsstaat van deOost-Europese (communistische) heilstaat waarin de overheid ook een dominante rol speelde in het creëren vanwelvaart enwelzijn. Het benadrukken van het democratische en kapitalistische karakter van de verzorgingsstaat was een weerspiegeling van de Koude Oorlog die in de jaren zestig van de twintigste eeuw volop woedde. Naast democratie en kapitalisme is de ‘garantie van collectief sociaal welzijn’ eenopvallend element in zijndefinitie.Daarmeewordt het ookmogelijkom deverzorgingsstaat teonderscheidenvan eerdere samenlevingen enoverheidsregimes. Inde verzorgingsstaat gaat het niet om incidentele overheidsbemoeienis of ommaat- regelen van lokale bestuurders voor beperkte specifieke doelgroepen. Het gaat om structurele overheidsbemoeienis om voor iedereenwelzijn te garanderen. Indeze tijd, aanhet begin vande eenentwintigste eeuw, is de noodzaakomde ver- zorgingsstaat als kapitalistisch endemocratisch tedefiniërenniet langer aanwezig.De KoudeOorlog is al bijna twintig jaar geleden beslecht en kapitalisme en democratie zijnvanzelfsprekendgeworden. Eenmeer eigentijdsedefinitie vande verzorgingsstaat vindenwe dan ook bijWilterdink enVanHeerikhuizen:

‘een stelsel waarin de overheid zich garant stelt voor noodzakelijk geachte materiële en immateriële voorzieningen voor alle burgers.’ 3

Indeze definitie vallendrie elementenop.Ten eerste is duidelijkdat de overheid zich garant stelt, wat niet betekent dat de overheid zelf produceert of verdeelt wat nodig geachtwordt,maarwel dat ze er garant voor staat dat het gebeurt.Ten tweedemaakt deze definitie duidelijk dat het in de verzorgingsstaat niet alleen gaat ommateri- ële, maar ook om immateriële voorzieningen. De verzorgingsstaat is dus breder dan het stelsel van sociale zekerheid. Ten derde geeft deze definitie ruimte voor toekom-

| 15

Made with