ΒΟΥΛΗ Επί του ... Περιστυλίου

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ | ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Υπογραφές πληρεξουσίων στο ψήφισμα της Γ' Eθνοσυνέλευσης που εξέλεξε κυβερνήτη τον Ιωάννη Καποδίστρια

να εγκεντρίσωσιν εις την κυβέρνησί των τας ωφελείας του πολιτισμού” . Η κρίσιμη παρατή ρηση του Καποδίστρια περί της συνακόλουθης κατάρρευσης ή καθεστωτικής ανατροπής της οθωμανικής αυτοκρατορίας αναδεικνύει, σύμ φωνα με την ανάλυση του Γιώργου Κοντογιώρ γη στα προλεγόμενα της Ιστορίας των Νερου λού-Καποδίστρια, την αδυναμία δημιουργικής ενσωμάτωσης της πολιτιστικής προόδου που συντελείται τον καιρό εκείνο στην Ευρώπη στο πλαίσιο μιας επωφελούς για τους Οθωμανούς αξιοποίησης. Στο δε εσωτερικό της αυτοκρατο ρίας την εν λόγω πρόοδο διακινεί ο ελληνικός κόσμος, η δυναμική ανάδυση του οποίου είχε ως συνέπεια ακριβώς την υπονόμευσή της και εντέ λει την οικειοποίηση σημαντικών περιοχών της οικονομίας, της πολιτικής κ.λπ. Η παρακμή της αυτοκρατορίας επιτάθηκε και προκλήθηκε μεί ζον κενό πολιτικής. Η αδυναμία περί της οποίας ο Καποδίστριας είναι κατηγορηματικός μαρτυ ρά την ασυμβατότητα μεταξύ του χαρακτήρα της οθωμανικής αυτοκρατορίας ως ασιατικής δεσποτείας με τον περιρρέοντα αναδυόμενο ανθρωποκεντρισμό στην Ευρώπη. Σε αυτό το πλαίσιο, το αδιέξοδο της οθωμανικής αυτοκρατορίας αποδίδεται ευρέως στην υπονο μευτική λειτουργία της ανθρωποκεντρικής δυ ναμικής του ελληνικού έθνους, η οποία μάλιστα διατηρήθηκε με διαφορετικούς χρόνους καθό λο το διάστημα της Οθωμανοκρατίας. Χάρη στη δυναμική αυτή ο ελληνικός κόσμος μπόρεσε να επανέλθει στο ιστορικό προσκήνιο, να καταλά βει σημαίνουσα θέση στα ευρωπαϊκά πράγμα τα και να μεταλάβει των ευεργετημάτων που απέδιδε η ευρωπαϊκή πνευματική εξέλιξη. Εξού και το επιχείρημα του Καποδίστρια στρέφεται

Χάρτης με τα σύνορα του νεοσύστατου ελληνικού κράτους, Βιβλιοθήκη της Βουλής

του ελληνικού έθνους. Η Τουρκία και η Ελλάδα ήταν σαν δύο τροχοί που μπαίνουν σε κίνηση διά της αμοιβαίας τριβής αλλά κινούνται προς αντίθετες κατευθύνσεις. Σε καμία περίπτωση δεν απομακρύνομαι, επομένως, από το θέμα μου όταν επιχειρώ να περιγράψω την κατάσταση της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Απλώς επιχειρώ να συμπεριλάβω [...] όσα είναι αναγκαία για την κα τανόηση των γεγονότων, που είναι ο σκοπός της παρούσης ιστορίας“ . Από την εισαγωγική επισήμανση της ιστορίας

συγκρατούμε δύο παρατηρήσεις: πρώτον, την αναφορά σε τουρκική αυτοκρατορία κατ’ αντι διαστολή με το ελληνικό έθνος. Δεύτερον, την ανάγκη προσδιορισμού των αντίθετων, όπως επισημαίνεται, κατευθύνσεων προς τις οποίες κινούνται τα υπό εξέταση μέρη. Η κρίση της οθωμανικής αυτοκρατορίας είναι κατά την εκτίμηση Καποδίστρια “απόλυτος” , επομένως μη ανατάξιμη. Στην προς Ιγνάτιο επι στολή επισημαίνει: “οι Τούρκοι ήθελαν παύση του να είναι Τούρκοι αφ’ ης στιγμής βουληθώσι

82 ΤΕΥΧΟΣ_ 093