ΒΟΥΛΗ Επί του ... Περιστυλίου

Λιθογραφία Gaston Isambert, Παρίσι 1890 Βιβλιοθήκη της Βουλής

και προς τη διευκρίνιση αφενός των συστατικών στοιχείων της ελληνικής ταυτότητας, αφετέρου της αδιάκοπης συνέχειας που διαχρονικά παρουσιάζει η εθνική υποστασιοποίηση του ελληνι σμού. Γράφει στον Ιγνάτιο αναφερό μενος στον σκοπό του πονήματος που επεξεργάζεται: “θέλει δυνηθεί τις ελπίζω να πειστεί ευκόλως: α) ότι οι Έλληνες ουδέποτε έπαυσαν να αποτελώσι κυρίως έθνος β) ότι ως εκ τούτου ηδυνήθησαν να μεθέξωσι των ευεργετημάτων του ευ ρωπαϊκού πολιτισμού” . Μολονότι ορίζει την εθνική ταυτότητα βάσει του τρισυπόστατου γλώσσα-θρη σκεία-καταγωγή/ιστορία, ο μετέπειτα Κυβερνήτης διαφοροποιείται σαφώς από το θρησκευτικό πρόσημο με το οποίο οι Οθωμανοί προσέγγιζαν τους Έλληνες (και γενικότερα τους κατα κτημένους λαούς), καθώς το δεσπο τικό ανήκειν καθιστούσε αδύνατη την κατανόηση τους ως έθνος. Στο πλαίσιο της εν λόγω διαφοροποίησης εγγρά φεται και η αναφορά σε “Έλληνες” (ή Γραικούς στη γαλλική εκδοχή) έναντι του Ρωμιού, της Ρωμανίας ή της Ρωμι οσύνης, προσωνύμια που δεν απαντούν

Ιστορίας στα γαλλικά. Αφετέρου ο Καποδίστριας αποσκοπεί στην εθνι κή αυτογνωσία των αγωνιζόμενων Ελλήνων, στη συνείδηση της δια χρονικής ιστορικότητάς τους που θα τους όπλιζε με αυτοπεποίθηση, εξού και η ρητή επιθυμία να μετα φραστεί το συντομότερο η ιστορία του στα ελληνικά. Γράφει σχετικά στο Υπόμνημα απευθυνόμενος προς τους αγωνιζομένους Έλληνες: “[...] και το μέγιστον, κατεστήσατε εθνι κήν υπερτάτην διοίκησιν, θεμελιω μένην εις τας αληθείς βάσεις της πολιτικής κοινωνίας, και ενεργου μένην από άνδρας μεγαλοπράγμο νας και ειδήμονας των συμφερό ντων και των πρεπόντων μας” . Η διορατικότητα του Καποδίστρια διέκρινε ότι το καίριο αυτό ζήτημα δεν αφορούσε μόνο την επιτυχή έκ βαση του αγώνα. Σχετιζόταν κυρί ως με τη διεκδίκηση της επόμενης ημέρας, συγκεκριμένα με την δι’ ιδί ων δυνάμεων απελευθέρωση και την αποτροπή της υπαγωγής στην ιδεολογική ή πολιτική “προστασία”

των μεγάλων δυνάμεων. Δεν αγνο ούσε βεβαίως τη διακίνηση του κο ραϊκού προτάγματος περί Γραικο γαλλίας, ούτε την εναπόθεση της ελπίδας των αγωνιζόμενων Ελλήνων στην ομόδοξη Ρωσία. Γι’ αυτό προειδοποιεί για την ολέθρια έκβαση που θα επεφύλασσε μία τέτοια προοπτική για τον ελληνικό ανθρωποκεντρισμό: “ή γινόμεθα Ρουσσογραικοί και τούτο δεν διαφέρει πολύ από το να εμέναμεν ως είμεθα πρότερον υπό τους Τούρκους. Το κεφάλαιον τούτον είναι πολύ δει νόν [...]. Σας παρακινώ μόνον να ερωτήσετε τους περιελθόντας την Ρωσσίαν ομογενείς, διά να μάθετε ποίαν κατάστασιν έχει ο ρουσικός λαός, εάν τον πωλούν εις τα πανηγύρια ως ημείς τα άλογα” . Ο Καποδίστριας διακήρυσσε, εν ολίγοις, ότι εξίσου δεινή με την εθνική σκλαβιά είναι η «ιδεολογική αποικειοποίηση» των Ελλήνων, η οποία θα τους οδηγούσε στην προσάρτησή τους αναλόγως των περιστάσεων, από τη μία ή την άλλη ιδεολογική και πολιτική υποτέλεια, που θα ισοδυναμούσε με μεθάρμοση ηγεμόνα. Καθόλες τις ενδείξεις, τα πεπραγμένα του ελλη νικού κράτους φανερώνει ότι συνέβη ό,τι απευ χόταν ο Καποδίστριας: ο ελληνισμός εκφυλίστη κε σε «γραικο-ξενικό» ιδεολογικά και πολιτικά υποτελές προσάρτημα, ενώ το ελληνικό ανθρω ποκεντρικό (δημοκρατικό και κοσμοπολιτειακό) ιδιώνυμο έμελλε να υποστεί συστηματική απο δόμηση από την καθεστωτική «διανόηση» και τις άρχουσες «ελίτ» του κράτους.

λευθέρωση. Ο Καποδίστριας είναι σαφής στην άποψη ότι ο ελληνισμός δεν ανέμενε από τη Δύση την αφύπνιση, παρατήρηση που στην Ιστο ρία καταγράφεται ρητά: “[ο πάνδημος πόθος για ανεξαρτητοποίηση] τίποτα δεν όφειλε σε πρό σφατες ξένες θεωρίες. Αντιθέτως, επρόκειτο για πράγματα που το έθνος συναισθανόταν λιγό τερο ή περισσότερο ήδη από την εποχή της υπο δούλωσής του” . Και παρακάτω: “Η Ελλάδα δεν ήταν φυσικά μόνο τη δεδομένη στιγμή σε αυτήν την ψυχολογική διάθεση. Αν ρωτούσες τους Έλ ληνες του 16ου, του 17ου, του 18ου αιώνα “θα μπορούσατε να θυσιαστείτε για να ανακτήσετε τα δικαιώματα την ελευθερία σας, για να υπε ρασπίσετε τη θρησκεία σας;” όλα τα στόματα θα απαντούσαν με μια φωνή χαράς” . Από τα παραπάνω συνάγεται ως προφανής η στόχευση του Καποδίστρια να καταρρίψει την αποεθνοτική προσέγγιση του ελληνισμού τόσο από τους Οθωμανούς όσο και από τους Ευρω παίους. Η στόχευση αυτή έχει δύο σαφείς κα τευθύνσεις. Αφενός να αποσοβηθεί η καταδίκη ή και η καταστολή της ελληνικής επανάστασης από τις δυνάμεις της ευρωπαϊκής απολυταρχί ας. Η πρόταξη του εθνικού χαρακτήρα θα καθι στούσε την επανάσταση δίκαιη, άρα νόμιμη στα μάτια τουλάχιστον της φιλελεύθερης Ευρώπης, εξού και αναγγέλλει στον Ιγνάτιο τη συγγραφή και κυκλοφορία της από κοινού με τον Νερουλό

ούτε μία φορά στην Ιστορία των Νερουλού-Κα ποδίστρια. Η εν λόγω ιδεολογική επιλογή μαρ τυρά, κατά τον Γ. Κοντογιώργη, την ανασύνδεση με την κοσμική σταθερά του ελληνικού έθνους ως διαχρονικό ταυτοτικό στοιχείο προς αποκα τάσταση της ιστορικής αλήθειας. Στην πρόθεση του Καποδίστρια να αποδείξει την ανθρωποκεντρική ιδιοσυστασία των Ελλή νων εγγράφονται τα ερωτήματα που θέτει στον Ιγνάτιο περί της εγγείου ιδιοκτησίας (προέλευ ση κ.λπ.), καθώς και οι εκτεταμένες αναφορές στην Ιστορία για την εμπορική απογείωση και τη ναυτιλία, δηλαδή τη σταθερά της χρηματιστικής οικονομίας, για τα υψηλά αξιώματα που κατα λάμβαναν οι Έλληνες στην οθωμανική διοίκηση, τη νομική, εκπαιδευτική, πολιτιστική συνεισφο ρά των Ελλήνων οσποδάρων στις επαρχίες της Μολδοβλαχίας. Η σταθερά του εθνικού χαρακτήρα που διέ κρινε τους Έλληνες κατά την Οθωμανοκρατία τυγχάνει της απολύτου προσοχής του μετέπει τα κυβερνήτη όχι μόνο διότι χάρη σε αυτήν τη συνέχεια δεν ολοκληρώθηκε ποτέ η οθωμανική κατάκτηση αλλά και διότι η εθνική συνείδηση κοινωνίας καθ’ όλη τη διάρκεια της Οθωμανο κρατίας αποτέλεσε την εγγενή κινούσα δύναμη που τροφοδοτούσε την απέχθεια για τα δεσμά και διατηρούσε άσβεστη τη βούληση για απε

83

ΜΑΪΟΣ 2025